bonkelaar

Een bonkelaar is een kamwiel dat boven op de staande spil (de koningsspil) zit en de draaiende beweging van de bovenas overbrengt op het gaande werk van de molen.


Het wiel grijpt direct in het bovenwiel, dat op de bovenas zit. Doordat de as van het bovenwiel nagenoeg horizontaal ligt en de koningsspil verticaal staat, maakt de overbrenging een haakse hoek van 90 graden. De kammen (houten tanden) van de bonkelaar staan schuin of haaks op de velg ingeplant, passend bij de stand van de kammen in het bovenwiel.

In de meeste bovenkruiers is de bonkelaar kleiner dan het bovenwiel (nummer 2), waardoor er sprake is van een versnelling: de koningsspil (nummer 5) draait sneller rond dan het wiekenkruis. Vanaf de koningsspil drijft de beweging via het spoorwiel (nummer 8) uiteindelijk de steenspillen of andere werktuigen aan.

In sommige molens (vooral in Zuid- en West-Nederland, of in standerdmolens) wordt in plaats van een bonkelaar met kammen een bovenschijfloop gebruikt. Die bestaat uit twee ronde schijven waartussen verticale houten spijlen (staven) zijn geplaatst. In de noordelijke provincies, waaronder Groningen, is een bonkelaar met kammen vrijwel overal de standaard.

« Terug naar de vorige pagina