ADORP
1851
STELLINGMOLEN
Koren- en pelmolen Aeolus te Adorp werd in 1851 door molenmaker Jacob Kortholt van Ruischerbrug gebouwd voor rekening van B.G. Oosterhuis. Tijdens de bouw zakte de onderbouw in zuidelijke richting weg, waarna men een wigvormig tussenstuk metselde om het bovenachtkant recht te krijgen. Vanaf de straat gezien maakt de molenromp daardoor een geknikte indruk. Beide pelstenen kwamen precies waterpas onder de schuin aflopende stellingzolder te liggen. Op 29 september 1851 maakte de 74-jarige molenmaker Jaap Jacobs Kortholt tijdens het werk een zware val, waarna hij enkele dagen later aan de gevolgen hiervan overleed.
Na Oosterhuis, die tot 1862 eigenaar bleef, kwam de molen achtereenvolgens in handen van R.H. Nanninga (tot 1866), J.A. Kraaima (tot 1891), Jb. Vennema (tot 1892), Tido A. Edens (tot 1925), B. Ridder (van 1925 tot 1931) en L. Smith (van 1931 tot 1940). Tot 1895 beschikte de molen over een houten as met zeilroeden; in dat jaar werd een ijzeren as gestoken en kreeg de molen zelfzwichting op één roede. In 1926 bestelde molenmaker Aaltjo Dreise uit Woltersum een nieuwe binnenroede, die door de firma Bremer werd gestoken, die zich datzelfde jaar in Adorp had gevestigd.
In 1944 werd A.J. Hazekamp eigenaar van de molen. In het najaar van 1945 vreesde de gemeente Adorp voor onttakeling van het monument, omdat Hazekamp overwoog de kop en de wieken te verwijderen en over te stappen op een elektromotor. Door financiële bijdragen van het Rijk, de provincie Groningen, de gemeente Adorp, Vereniging De Hollandsche Molen, het H.S. Kammingafonds en de Vereniging voor Dorpsbelangen Adorp kon dit worden afgewend. In 1946 voerde Bremer herstelwerkzaamheden uit, die in oktober 1948 werden afgerond voor een totaalbedrag van 3.087 gulden. Hierbij werd onder meer een nieuwe windpeluw aangebracht en een roede vernieuwd met zelfzwichting en stroomlijn.
In 1955 diende Hazekamp opnieuw een restauratieplan in, opgesteld door Th. Bremer & Zonen. Voor een bedrag van 11.363 gulden werd in 1956 groot onderhoud uitgevoerd, waarbij ook de buitenroede van zelfzwichting werd voorzien, het bovenwiel werd belegd met een ijzeren vang en het gaande werk grondig werd hersteld. Aansluitend startte de Stichting Electriciteitsopwekking door Windmolens in november 1956 een proefproject met automatische kruiing en zwichting via een elektromotor en windvaantjes. Tijdens een demonstratie op 30 augustus 1957 bleek het systeem met de commandomoer technisch te functioneren, maar omdat een generator ontbrak en de molen niet stilgezet kon worden zonder remkleppen, werd de proefapparatuur in september 1957 overgebracht naar de molen in Westbroek.
Na het overlijden van Doede Kruijer in oktober 1988 verkocht zijn zoon de molen aan horeca-ondernemer A. Reijntjes, die in 1990 kleinschalig onderhoud liet uitvoeren door Doornbosch. Niet lang daarna kwam Aeolus in handen van projectontwikkelaar George Tóth. Vanaf 2000 stond de molen stil en raakte het complex ernstig verwaarloosd. Klachten van omwonenden over loswaaiende onderdelen leidden in 2014 tot een aanschrijving onder bestuursdwang door de gemeente Winsum aan de curator en de eigenaar, waarna in november 2014 het hekwerk en de kleppen werden verwijderd en de molen naar het westen werd gekruid.
Na jaren van stilstand en moeizame onderhandelingen wist Molenstichting Winsum het rijksmonument in 2019 aan te kopen met steun van De Hollandsche Molen en het Prins Bernhard Cultuurfonds. Proefboringen tot 26 meter diepte wezen uit dat de ondergrond niet stabiel was, wat de verzakking uit 1851 verklaarde. Op 26 november 2020 vingen de herstelwerkzaamheden aan met het strijken van de roeden en het afnemen van de kap. Molenmaker Anne Doornbosch bracht een nieuwe paalfundering aan met handhaving van de historische scheefstand, vijzelde het houten achtkant recht en herstelde het metselwerk. Op 8 juni 2023 werd de gerestaureerde kap teruggeplaatst, waarna nieuwe roeden met zelfzwichting en stroomlijnneuzen werden gestoken. Op 6 september 2024 vond de officiële heringebruikname plaats.
Eigendom: Molenstichting Winsum