Molen De Ster
Winsum
1851
De molen staat heel vermoedelijk ook afgebeeld op de kaart van Wicheringe uit 1616.
In die periode gold de belasting op het gemaal (1594-1856), waarbij gemalen graan voor menselijke consumptie zoals rogge en tarwe zwaar werd belast en gerst niet of nauwelijks. Om fraude tegen te gaan mochten molens niet gelijktijdig belast en onbelast graan verwerken. Bij een sanering in 1628 bleef de standerdmolen op de voormalige kloosterlocatie behouden, terwijl de oudste molen van het dorp aan de westkant werd afgebroken. De belastinginning werd vanaf 1630 gecontroleerd door cherchers (in het Gronings verbasterd tot 'sarries') die vanuit speciale chercher- of sarrieshutten toezicht hielden. Tegenover de huidige molen, op Molenstraat 5, verrees in 1851 een woning op de plek waar deze vroegere sarrieshut heeft gestaan.
Nadat de belastingwetgeving rond 1848 werd versoepeld, konden molenaars koren- en pelmolens combineren. In 1851 gaf molenaar Pieter Gerrits Wildeveld opdracht aan molenmaker H.S. ten Have uit Mensingeweer om de oude standerdmolen af te breken en op de bestaande molenberg een nieuwe stellingmolen te bouwen met een stellinghoogte van 7,10 meter, een vlucht van circa 22 meter, een koppel maalstenen en twee pelstenen. Eikenhouten onderdelen van de standerdmolen werden hergebruikt: het oude bovenwiel kreeg een nieuwe velg en dient sindsdien als spoorwiel. De molen kreeg de naam De Ster, ontleend aan de zevenpuntige ster in het oude gemeentewapen van Winsum, dat is ingemetseld boven de sluitsteen in de toog van de ingangsdeuren. Tevens beschikte de molen over een koppel mosterdstenen. De lopersteen hiervan bevindt zich tegenwoordig ingemetseld in de muur bij de parkeerplaats aan de Regnerus Praediniusstraat.
Na Pieter Gerrits Wildeveld (1851) kwam de molen achtereenvolgens in eigendom van L. Sijbolts (1854), J. Bos (1876), J. Knol en P. Bieuwinga (1896). Vanaf 1932 werd de molen namens de weduwe P. Bieuwinga bediend door molenaar Luitje Noordhof, die in 1937 eigenaar werd. Om de concurrentie met mechanische pellerijen het hoofd te bieden, voerde men tussen circa 1900 en 1938 moderniseringen door. Rond 1900 kreeg de binnenroede zelfzwichting, in 1933 werd de buitenroede voorzien van zelfzwichting met remkleppen en Dekker-stroomlijnprofielen, en in 1937 kreeg de binnenroede Van Bussel-stroomlijnneuzen en remkleppen. In 1936 werd tevens een elektrisch aangedreven jacobsladder geplaatst voor het transport van graan naar de silo's op de steenzolder.
In januari 1938 brak tijdens een noordwesterstorm bij het pellen het hekwerk van een der wieken en liep het gangwerk kammenverlies op. Door gebrek aan werk dreigde in 1940 sloop. Op 10 mei 1940 liep de molen bovendien ernstige schade op door rondvliegend puin bij het opblazen van de stenen boogbrug in Winsum. Met financiële steun van de gemeente Winsum en De Hollandsche Molen kon sloop in 1941 worden afgewend. Rond 1945 wekte Noordhof met de molen elektriciteit op om op de begane grond een extra maalkoppel aan te drijven; onderaan een van de pelspillen bevindt zich nog een zware elektromotor.
Noordhof verkocht de molen op 1 mei 1948 aan Onne Nienhuis (oorspronkelijk uit Hornhuizen) en verhuisde naar West-Nederland, waar hij actief werd in Maassluis en Maasland. Nienhuis emigreerde in 1951 met zijn gezin naar Newton in de Verenigde Staten, waarna de molen in 1951 kort op naam kwam van J. Hekman en in 1952 van H. van Hoorn. In 1961 kocht de gemeente Winsum de molen van Van Hoorn voor 5.000 gulden. Van 1962 tot 1971 vond een restauratie plaats voor 82.000 gulden. Hierbij kregen de veldmuren een verstevigende halfsteens ommuring, werd de stelling voorzien van een betonnen binnensluiting en werd het gevlucht teruggebracht naar één roede Oudhollands en één roede zelfzwichting met stroomlijnneuzen en remkleppen. Het pelwerk bleef onhersteld en zeverij en waaierij verdwenen.
Vanaf 1971 werd De Ster draaiende gehouden door vrijwillige molenaars, onder wie Rias Bakema (actief vanaf 1975). Tot 1975 gebruikte Van Hoorn de molen voor opslag. Molenaar Wiebe Postma huurde de molen van 1985 tot 1987, waarbij in 1985 een nieuw maalkoppel werd geplaatst om de molen maalvaardig te maken. Vanaf 1988 werd het gebouw tijdelijk gebruikt voor graanopslag door molenaar Rolf Wassens van molen Joeswert uit Feerwerd.
Op 2 oktober 1993 droeg de gemeente Winsum het eigendom voor één gulden over aan de Molenstichting Winsum. Tussen 1993 en 1998 onderging De Ster een grote restauratie van circa 250.000 gulden aan de kap, het achtkant, de stelling en de wieken, mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de DVR-Stichting. Op 26 september 1998 stelde A.P. baron van der Borch tot Verwolde van Vorden de molen officieel weer in bedrijf door de vang te lichten. In september 2000 traden vrijwillige molenaars Paul Dijkema en Jan Scholtens aan, die samen met Marco Maggi en later Hans Vink de molen bemanden. Rond 2000 werden tevens verticale scheuren in de veldmuren onderzocht, waarna meetspijkers werden geplaatst
Wegens slijtage aan het wiekenkruis werd de molen in 2007 tijdelijk stilgezet. In oktober 2008 werden een lange schoor en twee korte schoren vernieuwd en kreeg de buitenroede nieuwe aluminium kleppen. In 2020 volgden grootschalige onderhoudswerkzaamheden: alle kammen van het bovenwiel en de bonkelaar werden vernieuwd en de kap werd met EPDM waterdicht gemaakt. Door deze werkzaamheden stond de molen enige tijd stil en werden
in 2020 50.676 omwentelingen geregistreerd.
In 2021 draaide de molen 136.620 omwentelingen.
In 2022 moest de 57 jaar oude buitenroede worden vervangen. |
Na een periode van stilstand werd op 29 augustus 2022 de nieuwe roede gestoken (Bremer/Nieman 321) en op 1 oktober stond de molen hersteld, wat resulteerde in 60.677 omwentelingen in 2022.
In 2023 en 2024 noteerde De Ster respectievelijk 45.193 en 78.011 omwentelingen.
De molen, voorheen ingericht voor het malen van graan, is thans buiten bedrijf als productiemolen en draait op vrijwillige basis.
Elke donderdag vindt er in molen De Ster een cursus molenaar plaats.
Eigendom: Molenstichting Winsum
