1925
WINDMOTOR 4
De Amerikaanse windmotor of roosmolen werd in de negentiende eeuw in de Verenigde Staten ontwikkeld door Daniel Halladay voor irrigatiedoeleinden. In Nederland vond dit type vooral tussen 1900 en 1925 op grote schaal toepassing voor polderbemaling, met name op locaties waar een stoomgemaal te duur of te groot was. Tussen 1902 en 1925 verrezen circa 200 exemplaren in het Nederlandse landschap, hoofdzakelijk in Friesland en Noord-Holland, maar ook in Groningen. De molens kenmerken zich door een rad met veel bladen en een hoog aanloopkoppel, waardoor ze geschikt zijn voor het aandrijven van pompen en vijzels. Door de sturing met één of twee windvanen draait de installatie zelfstandig in en uit de wind, al leidde achterstallig onderhoud aan dit mechanisme in het verleden geregeld tot stormschade. Met de doorbraak van elektrische gemalen raakten de windmotoren in onbruik.
Een bewaard exemplaar van dit type is molen Kikkoman bij Kropswolde in de gemeente Midden-Groningen, geregistreerd onder Ten Bruggencate-nummer 11474. Het betreft een grote verticale windmotor van het fabricaat Herkules Metallicus uit Dresden, in Nederland indertijd verhandeld door importeur R.S. Stokvis. De molen werd gebouwd in 1925 en stond oorspronkelijk in de K.P. Boonpolder bij het Drentse Annen. Na het verlies van de bemalingstaak aldaar raakte de installatie buiten werking.
In 2000 kwam de molen in bezit van Stichting Het Groninger Landschap, waarna in 2001 herbouw en restauratie volgden aan de zuidoostelijke oever van het Zuidlaardermeer in natuurgebied Leinwijk. De herplaatsing werd mede gefinancierd door de nabijgelegen sojasausfabrikant Kikkoman Foods Europe B.V., waarna de molen deze naam kreeg; op de hoofdvaan staat nog steeds de oorspronkelijke merknaam Herkules.
Het windrad heeft een diameter van 8,5 meter en telt 27 bladen. De installatie drijft een open stalen vijzel aan. Anders dan in de oorspronkelijke situatie maalt de molen tegenwoordig niet uit, maar juist in: water uit het boezemwater van het Zuidlaardermeer wordt naar het lager gelegen Leinwijk gepompt om daar ten behoeve van moeras- en oeverontwikkeling een wisselend waterpeil te onderhouden. De langzaam roterende vijzel fungeert daarbij tevens als vispassage vanuit het meer naar het achterliggende gebied. De Kikkoman is aangewezen als rijksmonument en is de enige bewaarde windmotor van deze uitvoering en omvang in Nederland.
Een bewaard exemplaar van dit type is molen Kikkoman bij Kropswolde in de gemeente Midden-Groningen, geregistreerd onder Ten Bruggencate-nummer 11474. Het betreft een grote verticale windmotor van het fabricaat Herkules Metallicus uit Dresden, in Nederland indertijd verhandeld door importeur R.S. Stokvis. De molen werd gebouwd in 1925 en stond oorspronkelijk in de K.P. Boonpolder bij het Drentse Annen. Na het verlies van de bemalingstaak aldaar raakte de installatie buiten werking.
In 2000 kwam de molen in bezit van Stichting Het Groninger Landschap, waarna in 2001 herbouw en restauratie volgden aan de zuidoostelijke oever van het Zuidlaardermeer in natuurgebied Leinwijk. De herplaatsing werd mede gefinancierd door de nabijgelegen sojasausfabrikant Kikkoman Foods Europe B.V., waarna de molen deze naam kreeg; op de hoofdvaan staat nog steeds de oorspronkelijke merknaam Herkules.
Het windrad heeft een diameter van 8,5 meter en telt 27 bladen. De installatie drijft een open stalen vijzel aan. Anders dan in de oorspronkelijke situatie maalt de molen tegenwoordig niet uit, maar juist in: water uit het boezemwater van het Zuidlaardermeer wordt naar het lager gelegen Leinwijk gepompt om daar ten behoeve van moeras- en oeverontwikkeling een wisselend waterpeil te onderhouden. De langzaam roterende vijzel fungeert daarbij tevens als vispassage vanuit het meer naar het achterliggende gebied. De Kikkoman is aangewezen als rijksmonument en is de enige bewaarde windmotor van deze uitvoering en omvang in Nederland.
Eigenaar: Groninger Landschap