1862
POLDERMOLEN ook Zeldenrust genoemd
De Westerse Molen, gelegen ten westen van het dorp Nieuw-Scheemda in de provincie Groningen, werd in 1862 gebouwd door molenmaker Kamphuis uit Nieuwolda. De bouw vond plaats ter vervanging van een in datzelfde jaar afgebrande poldermolen uit 1798. Alhoewel de baard van de molen de naam Zeldenrust vermeldt, staat het bouwwerk algemeen bekend als De Westerse Molen. De molen bemaalde oorspronkelijk het 662 hectare grote waterschap Westerse Molenpolder. Vanaf 1878 fungeerde de molen als hulpgemaal naast een stoomgemaal.
In 1964 verving een dieselgemaal met een 60 pk motor het stoomgemaal. Drie jaar later, in 1967, ging de polder samen met naburige polders op in het waterschap Oldambt. Het oude stoomgemaal en de molenaarswoning werden vervolgens afgebroken, maar De Westerse Molen bleef als maalvaardig reservegemaal behouden. De molen bleef tot in de jaren zestig beroepsmatig in bedrijf en behield de functie van reservegemaal tot begin jaren negentig. Tegenwoordig is het bemalen van het gebied Rode Til de bestemming, wat gebeurt op vrijwillige basis onder beheer van de Molenstichting Oldambt.
De molen beschikt over twee vijzels en heeft een afwijkende constructie waarbij de lange spruit voorin de kap ligt, in tegenstelling tot de gebruikelijke middenpositie bij noordelijke molens. De onderbonkelaar en het vijzelwiel van de grote vijzel zijn conisch uitgevoerd, terwijl deze onderdelen bij de kleine vijzel recht zijn. De roeden hebben een lengte van 21,60 meter. Bij herstelwerkzaamheden in 1983 bleef de zelfzwichting met dwarskleppen op de buitenroede gehandhaafd. In 1994 werd het wiekenkruis op beide roeden gewijzigd naar een Oud-Hollands systeem met zeilen.
In juni 2008 stelde de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten een bedrag van 70.067 euro beschikbaar voor herstel. Tussen mei en september 2010 vonden omvangrijke werkzaamheden plaats. Daarbij werd een achtkantstijl aangescherpt, kregen drie velden nieuw kleedhout en werd de dakbedekking vernieuwd. Verder werden hekkens, de staartbalk, krimpmuren, het dek van de voorwaterloop, het krooshek, de kruipalen en de landhekken aangepakt. Binnen werden uitneembare hekken bij het spoorwiel en de schijflopen geplaatst, beide roeden doorgehaald en werd de grootste vijzel extern hersteld. Na schilderwerk en het verhogen van het talud was de molen eind september 2010 weer maalvaardig.
Wegens aantasting door boktor in enkele kapbalken werd het draaien in september 2016 stilgezet. Op 1 augustus 2019 werden de roeden gestreken en werd de kap voor het eerst sinds 1862 van de molen gehaald en op de grond geplaatst. Nadat de romp van een nooddak was voorzien, verving de firma Doornbosch in de zomer van 2020 onder meer de voeghouten . Op 27 oktober 2020 werd de kap teruggeplaatst en werden de roeden gestoken, opnieuw Oud-Hollands opgehekt voor zeilen. De afronding van de restauratie volgde op 10 september 2021, toen commissaris van de Koning René Paas de vang lichtte voor de officiële ingebruikname.
In 1964 verving een dieselgemaal met een 60 pk motor het stoomgemaal. Drie jaar later, in 1967, ging de polder samen met naburige polders op in het waterschap Oldambt. Het oude stoomgemaal en de molenaarswoning werden vervolgens afgebroken, maar De Westerse Molen bleef als maalvaardig reservegemaal behouden. De molen bleef tot in de jaren zestig beroepsmatig in bedrijf en behield de functie van reservegemaal tot begin jaren negentig. Tegenwoordig is het bemalen van het gebied Rode Til de bestemming, wat gebeurt op vrijwillige basis onder beheer van de Molenstichting Oldambt.
De molen beschikt over twee vijzels en heeft een afwijkende constructie waarbij de lange spruit voorin de kap ligt, in tegenstelling tot de gebruikelijke middenpositie bij noordelijke molens. De onderbonkelaar en het vijzelwiel van de grote vijzel zijn conisch uitgevoerd, terwijl deze onderdelen bij de kleine vijzel recht zijn. De roeden hebben een lengte van 21,60 meter. Bij herstelwerkzaamheden in 1983 bleef de zelfzwichting met dwarskleppen op de buitenroede gehandhaafd. In 1994 werd het wiekenkruis op beide roeden gewijzigd naar een Oud-Hollands systeem met zeilen.
In juni 2008 stelde de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten een bedrag van 70.067 euro beschikbaar voor herstel. Tussen mei en september 2010 vonden omvangrijke werkzaamheden plaats. Daarbij werd een achtkantstijl aangescherpt, kregen drie velden nieuw kleedhout en werd de dakbedekking vernieuwd. Verder werden hekkens, de staartbalk, krimpmuren, het dek van de voorwaterloop, het krooshek, de kruipalen en de landhekken aangepakt. Binnen werden uitneembare hekken bij het spoorwiel en de schijflopen geplaatst, beide roeden doorgehaald en werd de grootste vijzel extern hersteld. Na schilderwerk en het verhogen van het talud was de molen eind september 2010 weer maalvaardig.
Wegens aantasting door boktor in enkele kapbalken werd het draaien in september 2016 stilgezet. Op 1 augustus 2019 werden de roeden gestreken en werd de kap voor het eerst sinds 1862 van de molen gehaald en op de grond geplaatst. Nadat de romp van een nooddak was voorzien, verving de firma Doornbosch in de zomer van 2020 onder meer de voeghouten . Op 27 oktober 2020 werd de kap teruggeplaatst en werden de roeden gestoken, opnieuw Oud-Hollands opgehekt voor zeilen. De afronding van de restauratie volgde op 10 september 2021, toen commissaris van de Koning René Paas de vang lichtte voor de officiële ingebruikname.