1818
STELLINGMOLEN
De koren- en pelmolen Eva staat in het Groningse Usquert. Vóór 1818 deed de oorspronkelijke molen dienst als poldermolen ten noorden van Bedum, samen met zusterpoldermolen Adam, die naar Delfzijl verhuisde. In 1818 verrees de molen in Usquert in opdracht van S.L. Welt als grote achtkante bovenkruier op een stenen onderbouw. Rond het dorp stonden in die periode meerdere molens, waaronder een zeskante bovenkruier uit 1728 aan de Wadwerderweg en de achtkante peller Apollo uit 1852 aan de haven.
Op 29 of 30 december 1890 brandde de voorganger van Eva af, waarbij uitsluitend de gemetselde onderbouw behouden bleef. In 1891 bouwde molenmaker Chr. Bremer uit Middelstum in opdracht van K.E. Welt de huidige molen op dit bestaande onderstuk. De molen werd uitgerust met zelfzwichting, een staart en zelfkruiing. De zelfkruiing raakte snel buiten werking doordat de windroos stukwaaide, vermoedelijk omdat de staart was vastgezet, waarna het mechaniek werd verwijderd.
Rond 1936 kwam het bedrijf stil te liggen. De gemeente Usquert kocht het complex in 1953 aan van de erven Dusseldorp. Tussen 1953 en augustus 1956 volgde een herstel, waarbij de zelfzwichting verdween en plaatsmaakte voor Oudhollands zeilhekwerk. Vervolgens raakte de molen opnieuw in verval en diende het gebouw als gemeentelijke opslagruimte.
Begin jaren 80 voerden dorpsbewoners en schoolkinderen actie onder het motto 'Laat Adam geen weduwnaar worden', wat leidde tot de oprichting van de Werkgroep Usquerder Molen, later Stichting Molenvrienden Eva. In mei 1983 begon een ontmanteling en restauratie. Daarbij werden achtkantstijlen aangescherfd, veldkruisen en regels vervangen en een nieuwe windpeluw aangebracht. Een jaar later was het werk afgerond, al bleken de roeden wat te kort en smal opgehekt. Een volgende restauratie vond plaats in 2000 en 2001, met een heringebruikname op 5 mei 2001. In oktober 2014 werden nieuwe gelaste roeden gestoken.
De molen kent opmerkelijke afmetingen en technische bijzonderheden. Het bovenachtkant heeft op de stellingzolder een doorsnede van ruim 10 meter. Eva bezit de grootste en hoogste kap van de provincie Groningen: de vorst bevindt zich bijna vijf meter boven de kapzoldervloer en een volwassene kan rechtop op de voeghouten staan. Aan de penbalk hing vroeger een trap vóór de aanleg van de hanetree. De lange spruit ligt voorin de kap om het kruien van de grote kap mogelijk te maken. Binnen bevinden zich drie kammenluiwerken, een complete gerstpellerij en twee koppels 17der maalstenen: het koppel blauwe stenen heeft een drietaksrijn, de kunststenen een viertaksrijn en het elektrisch aangedreven koppel een balanceerrijn. Vrijwillige molenaars stellen het maal- en pelvaardige werk vrijwel elke zaterdag open voor publiek.
Eigenaar: Gemeente Het Hogeland (oorspronkelijk aangekocht door gemeente Usquert)
