1704?
STELLINGMOLEN
Molen Edens aan de Nassaustraat 14 in Winschoten dateert niet uit 1763, zoals lang werd aangenomen, maar is tussen 1704 en 1717 opgericht door Douwe Hessels. De pelmolen wordt voor het eerst vermeld in een akte van 3 maart 1718, toen de weduwe Grietje Henrichs de molen met een leerbereidingsmolen verkocht aan Joest Thobias voor 3720 Carolusgulden. In augustus 1738 werd diens stiefzoon Jurrien Balles eigenaar voor 3000 gulden. Balles kreeg in 1761 toestemming voor een verplaatsing in oostelijke richting binnen het eigen terrein, die in 1762 en 1763 over korte afstand werd uitgevoerd. Latere eigenaren waren Jan Joesten, G. Eikema en vanaf 1855 diverse generaties Edens. Na de afschaffing van de belasting op het gemaal in 1855 werd de pelmolen ingericht als korenmolen.
Molenmaker B. Evers uit Winschoten verhoogde de molen in 1870. Het houten achtkant bleef daarbij staan en werd aan de bovenzijde nagenoeg verticaal verlengd tot een flessenhals. Tegelijkertijd werd het metselwerk opgetrokken en werden veldkruisen en korbelen verwijderd, waardoor de achtkantstijlen deels in de stenen onderbouw kwamen te zitten. De stelling kwam hierdoor tussen twee zolders in te liggen. In 1880 werd een meelfabriek met een stoommachine aangebouwd. In 1960 kocht de gemeente Winschoten de molen van A.T. Edens voor ƒ 7051. Het meelfabriekje en een naastgelegen graanpakhuis werden omstreeks 1976 en 1977 afgebroken.
Doordat de achtkantstijlen in het metselwerk waren ingemetseld en waren ingerot, ontstonden laat in de twintigste eeuw stabiliteitsproblemen. De molen kreeg een langdurig draaiverbod en ter aanduiding werden de tussenzoomlatten op de voorkant van de hekkens getimmerd. In 1985 volgde een restauratie door Roemeling en Molema uit Scheemda voor ƒ 300.000, waarbij de onderbouw werd hersteld en de kap en het gevlucht werden vernieuwd. Vanwege de bouw van een appartementencomplex werd de molen inclusief de stenen onderbouw in 2006 en 2007 drie meter opgevijzeld en ondermetseld om de windvang te behouden.
In februari 2023 werden beide roeden afgekeurd. Molenmakersbedrijf Molema uit Heiligerlee leverde nieuwe gelaste roeden, waarna de molen op 13 september 2025 weer in gebruik werd genomen. Thans is de molen buiten bedrijf voor het malen van graan.
Bijzonderheden betreffen onder meer de inrichting: de vloer van de steenzolder ligt op halve hoogte van de stellingdeuren. De kuipdeksels van het westelijke koppel stenen liggen gelijk met de zoldervloer, waarin de schudschoe is uitgespaard, terwijl alleen het noordwestelijke koppel maalstenen normaal op de vloer ligt. Historisch gezien werd er op de molen onder toezicht van het rabbinaat gemalen ten behoeve van de omvangrijke Joodse gemeenschap van Winschoten. De bijbehorende molenaarswoning uit 1774 is bewaard gebleven.
Eigenaar: Gemeente Winschoten
Molenmaker B. Evers uit Winschoten verhoogde de molen in 1870. Het houten achtkant bleef daarbij staan en werd aan de bovenzijde nagenoeg verticaal verlengd tot een flessenhals. Tegelijkertijd werd het metselwerk opgetrokken en werden veldkruisen en korbelen verwijderd, waardoor de achtkantstijlen deels in de stenen onderbouw kwamen te zitten. De stelling kwam hierdoor tussen twee zolders in te liggen. In 1880 werd een meelfabriek met een stoommachine aangebouwd. In 1960 kocht de gemeente Winschoten de molen van A.T. Edens voor ƒ 7051. Het meelfabriekje en een naastgelegen graanpakhuis werden omstreeks 1976 en 1977 afgebroken.
Doordat de achtkantstijlen in het metselwerk waren ingemetseld en waren ingerot, ontstonden laat in de twintigste eeuw stabiliteitsproblemen. De molen kreeg een langdurig draaiverbod en ter aanduiding werden de tussenzoomlatten op de voorkant van de hekkens getimmerd. In 1985 volgde een restauratie door Roemeling en Molema uit Scheemda voor ƒ 300.000, waarbij de onderbouw werd hersteld en de kap en het gevlucht werden vernieuwd. Vanwege de bouw van een appartementencomplex werd de molen inclusief de stenen onderbouw in 2006 en 2007 drie meter opgevijzeld en ondermetseld om de windvang te behouden.
In februari 2023 werden beide roeden afgekeurd. Molenmakersbedrijf Molema uit Heiligerlee leverde nieuwe gelaste roeden, waarna de molen op 13 september 2025 weer in gebruik werd genomen. Thans is de molen buiten bedrijf voor het malen van graan.
Bijzonderheden betreffen onder meer de inrichting: de vloer van de steenzolder ligt op halve hoogte van de stellingdeuren. De kuipdeksels van het westelijke koppel stenen liggen gelijk met de zoldervloer, waarin de schudschoe is uitgespaard, terwijl alleen het noordwestelijke koppel maalstenen normaal op de vloer ligt. Historisch gezien werd er op de molen onder toezicht van het rabbinaat gemalen ten behoeve van de omvangrijke Joodse gemeenschap van Winschoten. De bijbehorende molenaarswoning uit 1774 is bewaard gebleven.
Eigenaar: Gemeente Winschoten