1851
STELLINGMOLEN
Koren- en pelmolen Stel’s Meulen staat aan de driesprong naar Ludderveer en Scharmer in Harkstede (coördinaten 242,6 - 581,6). De molen is een met dakleer beklede achtkante stellingmolen op een stenen tussen- en onderstuk. Beide roeden hebben een vlucht van 21 meter (ongeveer 70 voet) en zijn uitgerust met zelfzwichting, waarbij één roede tevens een stroomlijnneus met remklep bezit. De overbrenging van het spoorwiel naar de steenschijf kent een zuivere verhouding van 1 op 3. Deze verhouding geeft doorgaans een grotere kans op slijtage. Vroeger maalde de molen graan, maar tegenwoordig is het werktuig buiten bedrijf gesteld.
In 1851 liet Jan Geerts Tipkers, gehuwd met Klaasje Rienks, de molen bouwen als grondzeiler voor het malen van koren. Tipkers breidde het bedrijf in 1856 uit met een pelinrichting. Na de overdracht aan Reinder Jan Kortholt volgde in 1861 een ingrijpende verbouwing. De onderbouw werd met 4,5 meter verhoogd, waarmee de grondzeiler veranderde in een stellingmolen. Bij deze ombouw werd het binnenwerk naar beneden gebracht. Waar het spoorwiel en de schijfloop voorheen direct onder het luiwerk zaten, kwamen deze samen met een verlengde koningspil een bintlaag lager te liggen. Oude roeden deden hierbij dienst als constructiebalken, onder meer als donsbalk. Ingekepste legeringsbalken tonen nog de plek van de eerdere donsbalk. Tegen de achtkantstijlen zaten spijkerbalken voor de wervelbalken, en in een veldkruis is een uitsparing gekapt om ruimte te maken voor een draaiende schijfloop.
Reinder Jan Kortholt hield de molen aan tot 1890, waarna zijn zoon Hendrik Kortholt het bedrijf overnam. In 1892 kwam het bezit in handen van Elzo Stel, die er ook in 1901 eigenaar van was. Kortholt verkreeg in 1898 vergunning om een stoominstallatie te plaatsen in een stenen gebouw aan de oostzijde. Omstreeks 1914 verving een Brons-ruwoliemotor van 18 pk de stoomkracht voor een aparte maalderij, waarin een afzonderlijk koppel stenen stond. In deze periode werkte Berend Mulder als molenaarsknecht; hij bleef van 1910 tot 1965 in dienst. Het molenaarsbedrijf ging naderhand over op de Gebroeders Stel, vervolgens op J.G. Stel en in 1935 op de firma Hendrik J. Stel en Zonen (Elzo en Hendrikus).
In 1949 voerden molenmakers A. Roemeling en H. Hassing uit Eexta een herstelbeurt uit voor 6.000 gulden. Zij repareerden de stelling en de zelfzwichting en brachten nieuw kleedhout met een asfaltlaag aan. In de jaren vijftig bleef de molen in bedrijf, maar in de jaren zestig liep het malen op de wind terug. De storm van 9 op 10 november 1969 veroorzaakte schade, die snel werd gerepareerd. De aparte motormaalderij bleef doordraaien tot 1971. In oktober van dat jaar kocht de Slochter Molenstichting het complex van de firma H.J. Stel & Zoon voor het symbolische bedrag van 1 gulden.
Rond 1980 was het geheel zwaar vervallen. Molenmaker A. Doornbosch en Zoon uit Adorp startte een restauratie die 330.000 gulden kostte. In 1981 werden de roeden uitgenomen en ging de kap van de romp. Tijdens deze werkzaamheden verdween de pelsteen. Op 30 april 1983 volgde de officiële ingebruikname onder de naam Stel’s Meulen, een verwijzing naar de eerdere eigenaars. In 1986 werd een nieuw koppel stenen geplaatst.
In de zomer van 2014 onderging de molen groot onderhoud. Daarbij werden de windpeluw, de korte spruit, de staartbalk en het complete wiekenkruis met beide roeden vervangen. Sinds 1 januari 2015 berust het eigendom bij Molenstichting Midden- en Oost-Groningen, waarin de Slochter Molenstichting is opgegaan.
In 1851 liet Jan Geerts Tipkers, gehuwd met Klaasje Rienks, de molen bouwen als grondzeiler voor het malen van koren. Tipkers breidde het bedrijf in 1856 uit met een pelinrichting. Na de overdracht aan Reinder Jan Kortholt volgde in 1861 een ingrijpende verbouwing. De onderbouw werd met 4,5 meter verhoogd, waarmee de grondzeiler veranderde in een stellingmolen. Bij deze ombouw werd het binnenwerk naar beneden gebracht. Waar het spoorwiel en de schijfloop voorheen direct onder het luiwerk zaten, kwamen deze samen met een verlengde koningspil een bintlaag lager te liggen. Oude roeden deden hierbij dienst als constructiebalken, onder meer als donsbalk. Ingekepste legeringsbalken tonen nog de plek van de eerdere donsbalk. Tegen de achtkantstijlen zaten spijkerbalken voor de wervelbalken, en in een veldkruis is een uitsparing gekapt om ruimte te maken voor een draaiende schijfloop.
Reinder Jan Kortholt hield de molen aan tot 1890, waarna zijn zoon Hendrik Kortholt het bedrijf overnam. In 1892 kwam het bezit in handen van Elzo Stel, die er ook in 1901 eigenaar van was. Kortholt verkreeg in 1898 vergunning om een stoominstallatie te plaatsen in een stenen gebouw aan de oostzijde. Omstreeks 1914 verving een Brons-ruwoliemotor van 18 pk de stoomkracht voor een aparte maalderij, waarin een afzonderlijk koppel stenen stond. In deze periode werkte Berend Mulder als molenaarsknecht; hij bleef van 1910 tot 1965 in dienst. Het molenaarsbedrijf ging naderhand over op de Gebroeders Stel, vervolgens op J.G. Stel en in 1935 op de firma Hendrik J. Stel en Zonen (Elzo en Hendrikus).
In 1949 voerden molenmakers A. Roemeling en H. Hassing uit Eexta een herstelbeurt uit voor 6.000 gulden. Zij repareerden de stelling en de zelfzwichting en brachten nieuw kleedhout met een asfaltlaag aan. In de jaren vijftig bleef de molen in bedrijf, maar in de jaren zestig liep het malen op de wind terug. De storm van 9 op 10 november 1969 veroorzaakte schade, die snel werd gerepareerd. De aparte motormaalderij bleef doordraaien tot 1971. In oktober van dat jaar kocht de Slochter Molenstichting het complex van de firma H.J. Stel & Zoon voor het symbolische bedrag van 1 gulden.
Rond 1980 was het geheel zwaar vervallen. Molenmaker A. Doornbosch en Zoon uit Adorp startte een restauratie die 330.000 gulden kostte. In 1981 werden de roeden uitgenomen en ging de kap van de romp. Tijdens deze werkzaamheden verdween de pelsteen. Op 30 april 1983 volgde de officiële ingebruikname onder de naam Stel’s Meulen, een verwijzing naar de eerdere eigenaars. In 1986 werd een nieuw koppel stenen geplaatst.
In de zomer van 2014 onderging de molen groot onderhoud. Daarbij werden de windpeluw, de korte spruit, de staartbalk en het complete wiekenkruis met beide roeden vervangen. Sinds 1 januari 2015 berust het eigendom bij Molenstichting Midden- en Oost-Groningen, waarin de Slochter Molenstichting is opgegaan.