Garnwerd, DE MEEUW

GARNWERD
1851
STELLINGMOLEN

Op de dijk langs het Reitdiep in Garnwerd stond sinds 1828 een standerdmolen, de Korenmolen van Garnwerd. Nadat deze voorganger in 1850 afbrandde, volgde in 1851 de bouw van een nieuwe koren- en pelmolen. Opdrachtgever was Wilke Hendriks Pathuis (W.H. Pathuis), huurder van de afgebrande molen, die het bakkersvak combineerde met het werk als mulder.

De molen kreeg in de jaren twintig (in of vóór 1927, vermoedelijk 1929) een gietijzeren bovenas ter vervanging van de houten as. Deze zware as was afkomstig van een gesloopte Zuid-Hollandse poldermolen. Omdat de askop bedoeld was voor roeden van 29 meter en de roeden in Garnwerd 20 meter maten, werden grote vulblokken geplaatst om de roeden te centreren. Voor de plaatsing werd de as aan de achterzijde ingekort en werd een pen afgedraaid.

In 1942 brak een van de houten roeden af en verkeerde de andere in slechte staat. Molenaar Reizinga kon de herstelkosten niet zelf dragen. Met bijdragen van onder meer het Rijk (1230 gulden), inwoners van Garnwerd (1029,50 gulden), De Hollandsche Molen, diverse fondsen en de toenmalige gemeente Ezinge werd het werk gefinancierd. Bij dit herstel in 1943 kregen de roeden zelfzwichting en ontving de molen de naam De Meeuw. In 1947 veroorzaakte een storm schade en brak er brand uit, die werd geblust.

Gemeente Ezinge kocht de molen in 1961 voor 1000 gulden. Tijdens de restauratie in 1967 werd het pelwerk grotendeels verwijderd; de twee pelstenen bleven onderin de molen los opgesteld staan. Tussen 1976 en 1978 volgde nieuw werk waarbij de zelfzwichting verdween. In 1977 werd het overgebleven koppel maalstenen maalvaardig gemaakt.

Het onderhoud zette zich voort in de eenentwintigste eeuw. In 2005 werden de staartbalk en de schoren vernieuwd. In 2008 en 2009 kregen de wieken nieuwe hek- en zoomlatten en vier nieuwe zeilen. In het voorjaar van 2009 stak men een nieuwe lange spruit, werden de roeden doorgehaald en de schrank- en stellingschoren vervangen. In 2017 werd het koppel maalstenen nagekeken, waarna het malen op vrijwillige basis met regelmaat doorgang vond.

De geregistreerde omwentelingen van het wiekenkruis tonen het gebruik over de jaren: 193.734 omwentelingen in 2018, 133.126 tot eind april in 2019, 368.279 in 2020, 254.681 in 2021 en 237.962 in 2022.

In april 2019 constateerde molenaar Alex Buist schade aan de constructie doordat de voeghouten te ver waren doorgezakt. De koppen van deze balken werden in februari 2020 aangestort met kunsthars om de molen maalvaardig te houden. Vijf jaar later bleek een grotere ingreep noodzakelijk omdat de balkkoppen aan de buitenzijde rot vertoonden. Molenmaker Anne Doornbosch verstevigde de dragende balken met ijzeren spanners, vernieuwde de windpeluw en het steunblok, en verving de steenkraan niet die uit een staander van een boomstam met schors bestaat. Het raderensysteem werd gecontroleerd en de stelling werd hersteld, waarbij de historische zwarte kleurstelling terugkeerde na afstemming met de gemeente Westerkwartier en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

In het voorjaar van 2026 naderden de werkzaamheden hun afronding, waarbij de balkkoppen met kunsthars werden behandeld zodra de buitentemperatuur dit toeliet. Rond de molen plaatste de gemeente nieuwe banken. Na de oplevering volgde de officiële heringebruikname op zaterdag 4 juli 2026, met een opening om 12.00 uur door de dochter van een royale schenker..