VIERVERLATEN
1819
POLDERMOLEN
De Zuidwendinger Molen, meestal kortweg de Zuidwendinger genoemd, is een achtkante poldermolen ten noorden van het gehucht Vierverlaten, even ten westen van Hoogkerk in de provincie Groningen. Voor de afwatering van de Nieuwe Polder ter grootte van circa 189 bunder werd de poldermolen in 1819 aan het kanaal de Zuidwending opgericht als eigendom van het collectief Polder De Zuidwending.
Rudolf Sinninghe stond hiervoor de kadastrale percelen D113-117 af, met een gezamenlijke oppervlakte van 0/57/02. Op perceel D114 verrees de molen en op perceel D116 kwamen de molenaarswoning en het erf. Molenmakers L.B. Woldring en B.E. Sonius uit Groningen en J.E. Sonius uit Hoogezand bouwden de molen voor 3110 gulden. Hendrik Koenes van der Veen werd de eerste poldermolenaar en diende van 1819 tot 1826. Hij was landbouwer te Hoogkerk, geboren te Midwolde en overleden op 8 december 1846 te Hoogkerk. Op 31 mei 1838 trouwde hij op 59-jarige leeftijd met de 35-jarige Jantje Ites Tornga uit Roderwolde, dochter van landbouwer Ite Sijbrands Tornga en landbouwster Marchien Pieters Scholtens.
Het water werd uit de polder opgemalen met een houten vijzel met een middellijn van 1,17 meter en vloeide via een gemetselde waterloop de Zuidwending in. Het water kon tot M. 0.15 -7- Winschoterpeil worden opgevoerd en worden afgemalen tot M. 1.89 -r- Winschoterpeil. Na Van der Veen volgden opeenvolgend de molenaars Teke Jans Huizinga (1826-1870), Jan Huizinga (1870-1883) en Louwe ter Veen (1883-1934). In 1899 werd de houten bovenas vervangen door een gietijzeren as van H.J. Koning uit Foxham. Waarschijnlijk werd het molenerf al voor 1933 afgegraven om langere roeden te kunnen steken voor meer windrendement, waardoor de deuren al zeer lang een opvallend hoge drempel kennen.
Hendrik Cazemier trad in 1934 aan als molenaar. Rond datzelfde jaar liet hij circa 200 meter van de molen een nieuwe boerderij bouwen, die het gezin betrok terwijl hij molenaar bleef tot 1940. In april 1960 verkocht de familie Cazemier deze boerderij aan de familie Leistra. Van 1940 tot 1956 bediende Wilhelm C. van der Dong de molen. In 1948 kreeg het gevlucht een nieuwe door Bremer gestroomlijnde buitenroede. Toen in 1954 de molen en de woning werden geschilderd en de slaapkamervloer van de dienstwoning rot bleek, stuurde het polderbestuur een timmerman onder de voorwaarde dat Van der Dong meehielp om de kosten te drukken.
In 1956 trad Klaas Pit aan als molenaar. Op 7 januari 1956 vroeg men bij machinefabriek Spaans in Hoofddorp een stalen vijzel aan. In 1957 maakten de bakstenen waterloop en vijzelbak plaats voor gewapend beton, waarbij de vijzelbak circa 50 centimeter werd verdiept voor een grotere opvoer en de houten wachtdeur buiten de molen werd vervangen door een stalen exemplaar. In 1960 volgde de plaatsing van een 12 pk motor voor vijzelaandrijving. Daarmee kwam het malen op windkracht stil te vallen, al bleef Pit tot 1970 als molenaar in dienst en woonachtig bij de molen.
De familie F. Leistra kocht in 1984 de omliggende percelen van de molen en dienstwoning voor 1500 gulden van het waterschap Westerkwartier. De molenromp en de standplaats bleven buiten de koop. De molen verkeerde in zware staat van verval met grote gaten in de romp en een vrijwel verdwenen staart en wiekenkruis. Stichting De Groninger Molenvrienden liet de roeden strijken door molenmaker Medendorp en timmerde het achtkant dicht. Een omvangrijke restauratie begon in 1987 en kostte in totaal 218.000 gulden, mede gefinancierd door de gemeente Groningen (50.000 gulden) en De Groninger Molenvrienden (18.000 gulden). Molenmaker Fa. Dunning uit Adorp herbouwde de molen in 1990 en 1991. De romp werd hersteld, opnieuw met riet gedekt en voorzien van een nieuwe kap, staart en roeden met zelfzwichting en een lengte van 18 meter. Bij deze herbouw zijn feitelijk te korte roeden aangebracht, waardoor de molen meer wind dan gemiddeld vraagt. De officiële opening vond plaats op 26 april 1991.
In 2007 kwamen er nieuwe azobé kruipalen en in 2011 volgden schilderwerk en aluminium kleppen. In 2024 zijn de motor, het gietijzeren kettingwiel en de aandrijfketting van de geautomatiseerde installatie vernieuwd en werd de onderbonkelaar hersteld. Een vrijwillig molenaar kan de polder naar keuze op windkracht bemalen, waarvoor eerst handmatige handelingen aan de geautomatiseerde aandrijving nodig zijn. Door het ontbreken van een recht van overpad is de molen alleen op afspraak te bezichtigen.
Bijzonderheden aan de constructie zijn de bediening van de zwichtstang, die wegens ruimtegebrek deels buiten de kap loopt, en de wachtdeur die als valschot functioneert en horizontaal scharniert met hooggeplaatste draaipunten. Tussen 2021 en 2025 draaide het gevlucht achtereenvolgens 124.685 omwentelingen in 2021, 97.397 in 2022, 66.191 in 2023, 62.365 in 2024 en 74.949 in 2025. Na eerdere overdracht aan Molenstichting Westerkwartier is het eigendom sinds 1 januari 2016 in handen van Stichting De Groninger Poldermolens.
Eigenaar: Stichting De Groninger Poldermolens