Kantens, GROTE GEERT

KANTENS

1818

STELLINGMOLEN

Molen de Grote Geert in Kantens werd in 1818 gebouwd als lage stellingmolen van 28 voet. De bouw gebeurde in opdracht van Sijmen Reintjes Neinoord, die molenmaker S. Nienoord het werk liet uitvoeren met als bestemming het malen van graan en het pellen van gerst. De eerste molenaar was Neinoords schoonzoon Jan Tjaards Rijkels (1798-1837). Na diens vertrek volgde Freerk Jans Mulder hem in 1821 op. Mulder was afkomstig van Rasquert en getrouwd met Alstje Jans Hoving. Toen hij in 1831 overleed, hertrouwde de weduwe een jaar later met de pelmulderknecht Albertus Cost. Alstje Jans Hoving overleed op 6 mei 1843 op 43-jarige leeftijd, waarna Cost in 1846 trouwde met Grietje Jans Hein. In 1852 liet Cost de molen verhogen tot 38 voet (ongeveer 10 meter) en bracht hij het gedicht 'Toen men in 1818 telde' aan.

Toen men 1818 telde
en Pieter Simons Nienoort mij hier stelde,
Ben ik na dertig jaar,
Doorstaan van storm en gevaar
Met ruim drie ellen,
Verhoogd onder mijn stelling.

Albertus Geerts Fongers kocht de molen in 1864 als vierde eigenaar en verkocht deze in 1871 aan de toen nog ongehuwde Sikke Smedema. Fongers vertrok naar Middelstum om broodbakker te worden. Smedema trouwde twee jaar na de aankoop en overleed in 1879 op 41-jarige leeftijd. Zijn weduwe Siemondina Borgman zette het bedrijf voort met behulp van haar positie als huishoudster in het molenaarshuis. Zoon Beerend Smedema (1873-1956) nam het mulderbedrijf in 1898 over van zijn moeder. In 1913 verkocht hij de behuizing, stalling en de molen met ruim 19 are grond aan Geert Nienhuis (1883-1952), een molenaarszoon uit Garsthuizen. Diens zoon Pieter Nienhuis (1914-1992) trouwde in 1948 en zette de onderneming met zijn vader voort als vennootschap onder firma.

In 1954 volgde een restauratie waarbij het rietdek werd aangepakt en de Oud-Hollandse voorzomen op de roeden werden vervangen door Bremer-stroomlijnneuzen. De molen raakte in de jaren zestig toch in verval. Uit voorzorg werden in of vóór 1969 alle kleppen van het wiekenkruis verwijderd. Tijdens de storm van 12 en 13 november 1972 raakte de stelling ontzet en woei deze deels weg, waarna de firma Bremer de restanten weghaalde. De molen stond jaren zonder stelling tot de firma Bremer in 1979 een wederopbouw voltooide. Hierbij kreeg de molen een nieuwe stelling en werd het wiekenkruis hersteld met zelfzwichting en deels stroomlijn.

In maart 2005 startte de firma Dunning met herstelwerkzaamheden. De gerepareerde roeden werden op 19 mei gestoken en de oplevering vond plaats eind juni 2005. Het rietdek werd in 2008 geheel vernieuwd. De molen bleef op vrijwillige basis in bedrijf voor het malen en incidenteel voor het pellen. Het aantal omwentelingen liet in die jaren een stijgende lijn zien: van 73.514 omwentelingen in 2011 naar 100.000 in 2012, 110.191 in 2013 en 130.997 in 2022.

Het vrijwillig molenaarschap kwam in 1995 in handen van Gerard Werkman, als opvolger van Menze de Jonge. Rond zijn 25-jarig jubileum op 4 oktober verscheen het boekje 'Grote Geert en de verdwenen molens van Kantens' van auteur Bob Poppen, uitgegeven als nummer 12 in de reeks Monumenten in Noord-Groningen van de Stichting Uitgaven Noord-Groningen met steun van SNS Fonds Middelstum. Bij de openluchtpresentatie overhandigde Poppen exemplaren aan Werkman en aan wethouder Eltjo Dijkhuis van de gemeente Het Hogeland. Eind 2024 kwam de molen stil te staan nadat tijdens een inspectie een gat in de buitenroede was ontdekt. Naast nieuwe roeden zijn ook de windpeluw en de stelling aan vervanging toe.