neutenkruiwerk

Een neutenkruiwerk (ook wel een glijdend kruiwerk genoemd) is het oudste type kruiwerk waarmee de kap van een bovenkruier horizontaal op de wind kan worden gedraaid.

In plaats van rollen maakt dit systeem gebruik van zogeheten neuten: massieve, kardoesvormige houten blokken van hardhout (meestal pokhout of eiken). Deze neuten zitten vastgemaakt aan de onderzijde van de kapconstructie (onder de overring c.q. de voeghouten en roosterhouten) en rusten direct op de kruiring boven op de molenromp (het boventafelement). Tussen de neuten en de kruiring bevinden zich vaak houten plooistukken of schuifijzers.

Bij het kruien glijden de houten neuten rechtstreeks over de baan. Om de wrijving te verminderen, moet het contactvlak ruim en regelmatig worden gesmeerd met reuzel (varkensvet), reuzel gemengd met grafiet of talk.

Omdat hier sprake is van glijwrijving in plaats van rolwrijving, vraagt het verdraaien van de zware kap aanzienlijk veel kracht. Zeker bij grotere stelling- of poldermolens was het kruien op neuten zwaar werk, reden waarom vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw op veel molens het neutenkruiwerk is vervangen door een rollenkruiwerk of Engels kruiwerk (met gietijzeren flensrollen). Op kleinere molens (zoals veel wipmolens, tjaskers en kleinere achtkanten) en in molens die getrouw in hun zeventiende- of achttiende-eeuwse toestand zijn bewaard, komt het neutenkruiwerk nog altijd voor.

« Terug naar de vorige pagina