hals

De hals van een molen is het voorste draaipunt van de bovenas, vlak achter de askop waar het wiekenkruis aan vastzit. Het is de plek waar de bovenas op het voorste lager van de kap rust.
Dit lager heet de halssteen (traditioneel vaak een hardstenen blok, tegenwoordig ook wel van brons, pokhout of kunststof). De as draait direct op deze steen. Omdat het hele gewicht van het wiekenkruis, samen met de winddruk die de wieken opvangen, via de hals op de kapconstructie drukt, heeft dit onderdeel het zwaar te verduren. De belasting bestaat zowel uit een neerwaartse druk door het zware gewicht als een achterwaartse druk tegen de zijkant van de steen door de wind.

Bij een houten bovenas is het hout ter plekke van de hals beschermd tegen insnijden en slijtage door een metalen huls of een ring van ijzeren scheenplaten (de zogenoemde halsijzers of schenen). Bij een gietijzeren bovenas is de hals direct meegegoten als een glad afgewerkte lagerhals.

Om de wrijving en slijtage te beperken, moet de hals voortdurend goed gesmeerd worden. Molenaars gebruiken daar van oudsher reuzel (ongestoomd varkensvet) of speciale molensmeer voor, soms gekoeld met water bij zware belasting en warm weer. Om te voorkomen dat de as bij een rukwind of door de opwaartse reactiekracht van het bovenwiel uit de halssteen kan lichten, zit er over de hals een borging: de halsbeugel (of lichthout).




« Terug naar de vorige pagina