Een steenkraan dient om de bovenste molensteen (de loper) van een maalkoppel op te lichten, weg te zwenken en om te keren, zodat de molenaar bij het maaloppervlak kan komen om de steen te scherpen (het kappen of billen van de steen).
Omdat een molensteen al snel tussen de 1000 en 1500 kilo weegt, is handmatig optillen onmogelijk. De steenkraan bestaat uit een zware houten of gietijzeren spil die scharniert tussen de zolderbalken, met daaraan een horizontale arm. Aan deze arm hangt een zware ijzeren beugel (de steenbeugel) die met pennen aan weerszijden in gaten in de zijkant van de loper grijpt.
Met behulp van een vijzel of schroefspil wordt de steen eerst een stukje recht omhooggedraaid tot hij vrijkomt van het spilijzer en de vaste ligger. Vervolgens kan de hele kraan opzij worden gedraaid, waarna de loper in de beugel rond zijn eigen as wordt gekanteld zodat het maalkruis en de kerven (het uitslagpatroon) naar boven komen te liggen.
Naast het billen wordt de kraan ook gebruikt om de capaciteit en afstelling te controleren, de steen opnieuw uit te balanceren met paslood, of om verstoppingen en vreemde voorwerpen tussen de stenen vandaan te halen. Zodra het werk klaar is, keert men de steen weer om en laat men deze met de sproet precies op de rijn van de steenspil zakken.
