gaande werk


Het gaandewerk is de verzamelnaam voor alle draaiende en bewegende onderdelen in een molen die de windkracht overbrengen van de bovenas naar het uiteindelijke werktuig (zoals de vijzel, de maalstenen of het zaagmechanisme).

Het vormt de mechanische aandrijflijn van de molen en staat tegenover het 'staande werk' (de vaste constructie zoals het achtkant, de veldmuren, de zolders en de kapconstructie).

Tot het gaandewerk behoren onder meer:

  • De assen: de bovenas (waar de wieken aan vastzitten), de verticale koningsspil die door het hart van de molen naar beneden loopt, en eventuele tussendrijfassen of de vijzelas.

  • De wielen en kammen: het bovenwiel (op de bovenas), de bovenschijf of bonkelaar (bovenaan de koningsspil), het spoorwiel of onderwiel, en de rondsels of schijven die de machines direct aandrijven.

  • Lagers en lagering: de halssteen, de pensteen en de bijbehorende kussens waar de assen in draaien.

  • Hulpmechanieken: mechanismen die met het draaiwerk meelopen of erdoor worden aangedreven, zoals het luiwerk (om zakken graan te hijsen).

Wanneer een molenmaker onderhoud uitvoert aan het gaandewerk, gaat het meestal om het uitlijnen van assen, het vernieuwen van versleten houten kammen (tanden) in de wielen, het nakijken van de lagering of het herstellen van wrijvingsvlakken.

« Terug naar de vorige pagina