Naloper

Bij het pellen op een pelmolen vormen de voorloper en de naloper de twee afzonderlijke pelstenen (pelkoppels) waarmee gerst stapsgewijs tot gort wordt verwerkt.

In tegenstelling tot een korenmolen (waar het graan tussen twee stenen fijn gewreven wordt tot meel) pelt een pelsteen met de zijkant. De zandstenen loper draait met een hoog toerental rond binnen een cilindrische trommel van geponst blik (het pelblik). Door de middelpuntvliedende kracht worden de graankorrels tegen het van bramen voorziene pelblik geslingerd, waardoor de harde kafjes (de bolsters) van de korrel worden geschuurd.

Omdat je de korrel niet in één keer kunt ontdoen van de huls zonder hem kapot te slaan, gebeurt dit proces in twee opeenvolgende stappen:

Op de voorloper (de eerste pelsteen) vindt het voorschillen of ruwpellen plaats. Hier wordt de ruwe gerst ontdaan van de buitenste kafnaalden en de eerste harde vliezen.

Vervolgens gaat de halfgepelde gerst (na eerst gezeefd te zijn om het losgekomen kaf en stof, de dust, kwijt te raken) naar de naloper (de tweede pelsteen). De naloper is fijner afgesteld en werkt de gerstkorrel verder af tot gladde gort (of bij herhaalde bewerking zelfs tot ronde parelgort).

Op een actieve pelmolen draaien de voor- en naloper tijdens het pellen gelijktijdig. Terwijl de naloper bezig is een eerdere partij korrels na te schillen, bewerkt de voorloper alweer de volgende storting ruwe gerst. Beide stenen liggen verzonken in de vloer van de pellerij, omgeven door zware balken (de slagbalken of dustbalken) om rondvliegende brokstukken op te vangen mocht een zandsteen door de hoge toerentallen onverhoopt barsten.

« Terug naar de vorige pagina