steekband

In de molenbouw zijn steekbanden (ook wel schoren of standvinken genoemd) zware, schuingeplaatste houten balken die een dragend onderdeel schoren en verankeren.

De term komt vooral voor bij de standerdmolen. Daar rust de centrale, rechtopstaande spil (de standerd of staak) op een houten kruis van twee gekruiste liggers (de kruisplaten). Om te zorgen dat de standerd kaarsrecht blijft staan en niet kan omwaaien of wrikken door het gewicht van de draaiende kast en de windkracht op het gevlucht, wordt deze rondom geschoord door zware balken. Meestal zijn dat er vier of acht:
Buitensteekbanden: de lange schuine balken die vanaf het uiteinde van de kruisplaten omhoog lopen naar de zetel.

Binnensteekbanden: de kortere schuine balken die van de kruisplaten naar de standerd zelf lopen, vlak onder de zetel.

Zij vormen een stijve driehoeksconstructie die de enorme zijdelingse krachten van de wind opvangt en via de kruisplaten afvoert naar de stenen funderingsblokken (de teerlingen).

Buiten de standerdmolen wordt het begrip in de traditionele houtbouw en molenmakerij soms breder gebruikt voor schuine schoren die een ligger met een staander verbinden (zoals schoren onder een stelling of in een kapspant), maar bij molens doelt men er primair op de dragende schoren in het onderstel van een standerdmolen.

Twee duidelijke voorbeelden van steekbanden in de praktijk:

1. Het onderstel van een open standerdmolen (zoals de standerdmolen in Bourtange) De standerdmolen op de vestingwal in Bourtange heeft een open onderstel, waardoor de hele houtconstructie direct zichtbaar is. In het midden staat de zware, eikenhouten standerd (de verticale as waaromheen het hele molenhuis draait). Onderaan rust die as op twee gekruiste liggers (de kruisplaten), die weer op vier gemetselde poeren (de teerlingen) liggen. Vanaf de uiteinden van die kruisplaten lopen vier zware, schuine balken omhoog naar de standerd en de zetel: dat zijn de steekbanden. Zonder deze steekbanden zou de molenkast bij de minste winddruk omknikken op de staak.

2. Schoren onder de gaanderij van een hoge stellingmolen (zoals De Vriendschap of De Ster in Winsum) In de bredere molenmakerspraktijk gebruikt men de benaming steekband ook voor de schuine schoren die de omloop van een stellingmolen dragen. Bij molens met een hoge stelling steken horizontale balken (stellingliggers) naar buiten uit het achtkant of het metselwerk. Om het gewicht van de stellingvloer en de rondlopende molenaars op te vangen, zit onder elke ligger een schuine balk (steekband of stellingchoor) die afsteunt tegen de romp. Deze schoor vangt de neerwaartse druk op en leidt de belasting direct af naar de dragende muren of stijlen van het molenlijf.

« Terug naar de vorige pagina