tjasker

Een tjasker is het eenvoudigste en kleinste type traditionele poldermolen in Nederland. Het molentje werd hoofdzakelijk gebruikt in Friesland en Groningen om het waterpeil in individuele percelen of kleine veenpolders te beheren.
Het kenmerkende van een tjasker is dat er geen overbrenging met tandwielen aan te pas komt: de wiekenas is rechtstreeks verlengd tot een schuin aflopende houten vijzel (een zogeheten tonmolen, waarbij de houten mantel meedraait met de as). Zodra het wiekenkruis door de wind gaat draaien, draait de vijzel direct mee en schroeft het water enkele decimeters tot maximaal een meter omhoog uit de kavelsloot.

Er bestaan grofweg twee typen:
Paaltjasker: Het hele gevaarte rust op één centrale houten paal en draait daaromheen om op de wind te worden gericht. Dit type was vaak mobiel en kon op een praam naar een ander perceel worden verplaatst.

Bokitjasker: De as rust op een vast houten onderstel (een bok), waarbij alleen de asconstructie zelf kruibaar is op een cirkelvormige houten baan.

Vanaf het begin van de twintigste eeuw werd de tjasker grotendeels verdrongen door de Amerikaanse windmotor, die minder bediening vereiste en automatisch op de wind bleef staan. Tegenwoordig zijn de overgebleven exemplaren vooral te vinden in natuur- en veengebieden, waar ze vaak worden ingezet om verdroging van kwetsbare natuurpercelen tegen te gaan.

« Terug naar de vorige pagina