Vang

De vang is het mechanische remsysteem van een windmolen waarmee de molenaar het wiekenkruis stilzet of afremt. Het is in feite een grote bandrem die om de buitenomtrek van het bovenwiel in de kap van de molen grijpt.

De remconstructie bestaat uit krom gevormde houten blokken (vangstukken), meestal gemaakt van taai hout zoals wilg, iep of populier, omdat deze houtsoorten veel wrijving leveren zonder snel te verglazen. Deze blokken zijn onderling flexibel verbonden door ijzeren strippen of krammen en sluiten nauw aan op de buitenrand (de velg) van het bovenwiel. Aan de ene kant zit de vang verankerd aan de constructie van de kap (het vaste punt of de vaste vangknecht). Aan de andere kant is hij gekoppeld aan de vangbalk, een zware hefboom.

Wanneer de molenaar de vang laat zakken, drukt het eigen gewicht van de zware vangbalk (vaak nog verzwaard met extra gewichten) de houten vangstukken met grote kracht klem om het draaiende bovenwiel. Door de wrijving komt de bovenas en daarmee het gehele wiekenkruis tot stilstand.

De bediening gebeurt met het vangtouw of de vangketting, die via een constructie naar beneden loopt naar de stelling of de begane grond. Door aan het touw te trekken wordt de vangbalk opgelicht en rust deze in een haak of rustpunt; de vang ligt dan vrij en de molen kan draaien. Zodra de molenaar het touw lost, valt de balk naar beneden en trekt de rem aan.

Er zijn grofweg twee veelvoorkomende uitvoeringen: de vlaamse vang, die uit meerdere scharnierende houten blokken bestaat die bijna het hele wiel omsluiten, en de stutvang, waarbij een deel van de remkracht door een stutconstructie tegen het wiel wordt gedrukt.

« Terug naar de vorige pagina